Menselijke Vrijheid en Moraal

Van eeuwig tot eeuwig ons heilig mensenrecht

In mijn Traktaat over Menselijke Vrijheid en Moraal (PDF) heb ik onderzocht wat het belang en de grondslag van onze menselijke vrijheid is. Het antwoord lijkt simpel, namelijk om zelf te bepalen wat je met je leven doet, is er iets aan de hand met vrijheid. Ze staat op veel plaatsen onder spanning en is niet voor iedereen meer vanzelfsprekend. Zo ook stelt psychoanalyticus Paul Verhaeghe (interview Voor de Ommekeer) vast dat we in een uitsluitingsmaatschappij leven die ons letterlijk ziek maakt en zegt dat we zijn toe aan een fundamentele verandering om onze samenleving weer gezond te maken en daarin staat hij niet alleen.

gele_hesjes

Gele Hesjes

Dat we in een uitsluitingsmaatschappij leven zien we terug bij de gele hesjes, ze missen de vrijheid zelf vorm of inhoudt aan hun levens te geven, ze lijken op de animal laborans en delen de ervaring ‘van het buitengesloten kuddedier’ dat zonder de bescherming van de kudde (de maatschappij) moet zien te overleven (Hannah Arendt). Zo is vrijheid de maatschappelijke ruimte om op menswaardige manier vorm en inhoudt aan je leven te geven. Het belang van Vrijheid is het fundamentele recht op een menswaardig leven binnen de maatschappij die ondersteunt en niet alleen de gele hesjes missen dat nu steeds meer groepen naar de randen van de samenleving worden geduwd en dat moet veranderen als we vrijheid serieus nemen.

Zo is het belang, menswaardigheid om vervolgens de grondslag van vrijheid te zoeken, want al botsen we vaak is de denkfout dat de grondslag van vrijheid begrenst is. We moeten daarom op zoek naar het beeld van dé Mens dat voorbij individuele belangen recht heeft op vrijheid. Het advies is zoals ook Verhaeghe voorstelt, om de volgende stap te maken in het proces, namelijk te onderzoeken welke wereld we kunnen bouwen om op een gezonde manier vrijheid te kunnen be-leven.

Negatieve vrijheid

Daarvoor gaan we terug in de tijd toen het eenzijdige mensbeeld van de godsdienst niet meer voldeed. Wat vervolgens opstartte was het proces – Ik, mens – waarin zelfbeelden werden gevormd en vrijheden geclaimd om dat beeld uit te dragen. Nu jaren later kent die – Ik – enorm veel variatie met allemaal individuele rechten en stuitten we op een probleem. Namelijk vrijheid blijkt beperkt leverbaar en de woede van de gele hesjes is terecht omdat er iets anders is belooft. Het is daarom nodig de volgende stap te maken in het – ik – proces vanuit de vraag welke vrijheid we eigenlijk hebben bevochten op de machten kerk én politiek?

Wat we hebben bevochten op beide machten is een negatieve beperkte vrijheid omdat het ons als concurrenten op de markt van (h)erkenning tegenover elkaar plaatst waar iedereen z’n stukje vrijheid claimt. Naast dit is er nog een andere negatieve factor, namelijk dat ze in het politieke machtsspel als joker sommigen word gegund en anderen onthouden. Wat we zoeken is de positieve vrijheid waarin we leren, ervaren en vertrouwen dat we als geheel in relatie staan met elkaar, doen we dat niet worden we steeds zieker zoals Verhaeghe stelt. Hij en anderen wijzen erop dat ons nooit is geleerd dat we in een bio, psycho, sociaal netwerk leven met een onderlinge fysieke, geestelijke wereldse relatie en is dit de grondslag van het recht op vrijheid. Die grondslag ligt dus in de levensrelatie tot elkaar en de wereld (elan vital), zij is de positieve vrijheid omdat ze voor iedereen gelijk beschikbaar is. Vrijheid is nooit een joker in het politieke spel voor sommigen beschikbaar en voor anderen niet, deze vrijheid overstijgt het individuele en politieke belang en maakt haar voor iedereen tot een Heilig mensenrecht.

Het Heilige

Als we toe zijn om de volgende stap te nemen moeten we loskomen van de beperkte negatieve individuele vrijheid om naar een – Onsmens – te komen. Wat dat betekent verduidelijk ik aan de hand van een citaat van Mircea Eliade uit ‘Het heilige en het dagelijkse bestaan’. Want dit loskomen zal pijnlijk zijn en veel vragen van iedereen die het avontuur wil aangaan, maakt dit citaat duidelijk waarom het principe van de elan vital als scheppende levenskracht belangrijk is. Want als we ons recht opeisen om op menswaardige manier binnen de maatschappij vrijheid te kunnen be-leven vraagt het de erkenning van het Heilige iets en zal dat zo toelichten.

Dat heilige is “het numineuze is het vreemde, het verwonderlijke. Het is het majestueuze en het overheerlijke. Maar het is ook kracht en sterkt, heer en meester, ontoegankelijk en onberekenbare macht. Zo jaagt het vrees aan en angst, soms ontsteltenis en afgrijzen. Het heilige stelt zijn wetten aan de mens. Dat het dan wel eens als demonisch wordt ervaren, spreekt vanzelf. Het numineuze is ook levensnabije, geborgenheid biedende werkelijkheid die het menselijk bestaan omspant en beschutting biedt. In die zin is het heilige een geruststellend mysterie, een menslievende aanwezigheid. De archaïsche mens is erdoor geboeid en gefascineerd. Het nodigt de mens uit om zich ermee te identificeren. Als fascinosum roept het op tot eenwording en verbondenheid.”

Zoals eerder Einstein ‘dat er maar twee manieren zijn om je leven te leven, namelijk doen alsof niets een wonder is of doen alsof alles een wonder is’, biedt Mircea Eliade hetzelfde aan. Maakt dit het zo verschrikkelijk moeilijk, want we waren toch net af van het heilige dat wetten aan de mens stelt? Ja en Nee, dit is een ander soort heilig en voor de wetten geldt hetzelfde. Toen we loskwamen van het eenzijdige mensbeeld van de kerk en het Ik proces opstartte, loopt dat nu vast zoals we hierboven hebben gezien. Waar we nu voor staan is om al die ik-beelden te laten versmelten tot het Beeld van dé Mens met het Recht op vrijheid. Want ondanks de enorme variatie op het thema mens, zijn het allemaal nog steeds eenzijdig beelden onderverdeel in verschillende categorieën en moeten toe naar het beeld van dé Mens dat oproept tot eenwording en verbondenheid en is dit de grondslag van het project Mens, Vrijheid en Moraal waartoe verschillende programma’s zijn en worden aangeboden door Bureau AlterNarratief.

Bron: You Tube, Door Karel Donk zie: https://www.kareldonk.com/

********