Roze Olifant, neoliberaal narcisme

RozeOlifantDE ROZE OLIFANT IS LOS

De opkomst van rechts-populistische fascistoïde bewegingen is de reactie op het failliet van het kapitalistische neoliberalisme van de maatschappelijk ‘overbodigen’ die ze heeft gecreëerd. Het verbaasd niet dat de psychopolitiek van de kapitalistisch neoliberale bewustzijnsindustrie het narcistische karakter de kans geeft te verschijnen.     

Na persoonlijk geconfronteerd te zijn met het destructieve effect van narcisme is in 2009 mijn onderzoek gestart naar de Narcistische Persoonlijkheid Stoornis NPS, sindsdien is er veel rondom het fenomeen gebeurd. Het lukt inmiddels niet meer het te ontkennen of negeren nu de narcistische roze olifant trots in het politieke licht staat te stralen. Wat nu ook aan het licht komt is het narcistische karakter, zoals Dick Pels schetst in De Groene Amsterdammer; ‘Fuck de feiten’ en de politieke gevolgen zichtbaar worden als machthebbers met deze karakterstructuur aan het roer staan. Namelijk: ‘de illiberale, autoritaire Führerdemokratie van Orbán, Trump en Poetin’, krijgt dit op veel plekken voet aan de grond. Ik maakte me in 2012 al zorgen dat dit kon gebeuren, nadat ik begreep dat de economische en politieke systemen overlopen van trots met niets dan minachting voor alles behalve zichzelf en narcisme tot norm stelt voor maatschappelijk succes.

De politieke weg

Natuurlijk is elk van deze politieke leiders in meer of mindere mate langs democratische weg aan de macht gekomen, maar wat nu? Als we zien wat zich in Europa en Amerika afspeelt moeten we dan afwachten of beklimmen we de barricaden en roepen heel hard: ‘mensen pas op, dit is echt heel gevaarlijk!’ Als we de opmars van deze destructieve politieke kudde niet stuitten dan delven ook de fans het onderspit. Gewoon omdat de habitat waarin deze persoonlijkheid zich thuis voelt een totalitaire regime is dat iedereen onderwerpt. Of is het niet zo somber zolang mensen als Pels en anderen het publiek blijven informeren over de kenmerken van narcistische politici en zijn we echt wel verstandiger, zoals Maarten van Rossum in 2017 nog dacht dat: ‘het merendeel van de bevolking intelligenter is dan dat’.

Inmiddels zijn we in het jaar 2019 gearriveerd met de verkiezingen van de Staten generaal en Europa achter de rug veroveren rechts-populistische fascistoïde bewegingen terrein. Met aan het roer leiders waarvan vermoedt kan worden dat ze behept zijn met een narcistische persoonlijkheid. Al: “marcheren er nog geen laarzen over de grachtengordel van Amsterdam of door de straten van andere steden op het continent. Is het verontrustend dat terechte weerstand tegen partijen en bewegingen die openlijk flirten met of weigeren afstand te nemen van extreemrechts gedachtegoed, wordt weggezet als het demoniseren van politici. (…) De opkomst van rechts(nationaal)populisme en extreemrechts in Europa met een xenofoob, racistisch, uitsluitend en polariserend discours én maatschappelijke steun van onderop, vraagt om veel meer dan het gezamenlijk nuttigen van een broodje kroket.” Roemer van Oordt, 21 april 2019, artikel; ‘Groei rechts(nationaal)populisme en extreemrechts in Europa zet fors door’ op Republiek Allochtonië. Toch wil ik dit niet afschuiven op domheid van de bevolking en denk dat we de oorzaak moeten zoeken in het te eenzijdige mensbeeld dat het kapitalistische neoliberalisme ons heeft opgelegd.

Survival of the fittest

Ik wijs dit aan omdat het ervoor zorgt dat mensen die niet aan dat beeld voldoen uitgesloten raken van de maatschappij. Zo zijn we al jaren speelbal van de psychopolitieke gaslight-tactiek die ons tegen elkaar uitgespeeld, die tactiek destabiliseert en gedesoriënteerd en laat ons in het duister tasten over bijna alles. De term komt van de film met de gelijknamige titel uit 1944 en is een disciplinerende tactiek die destructief is omdat het inspeelt op het innerlijke conflict. Zo worden we al jaren gestimuleerd om onszelf te optimaliseren – Be the best You, Get This, You are Great met likes en clicks – en mislukt dat elke keer. We zijn tot concurrenten gemaakt op de markt van erkenning, terwijl de ruimte op die markt versmalt en er steeds meer mensen buiten de boot vallen of dreigen te vallen en dat breekt zich op na al die jaren. Dan is het pijnlijk logisch dat we liever de ander laten verdrinken dan zelf kopje onder te gaan, stilzwijgen en de steun zijn geen gebrek aan intelligentie maar een kwestie van survival of the fittest, helaas.

Dat ik dit aanwijs als oorzaak is omdat we al jaren leven op een instabiele markt, die is versmalt en waarop helaas erkenning vaak uitblijft maakt dit ons kapot, met als gevolg psychische en fysieke klachten. Zo trekken de psychiaters Dirk de Wacht in ‘Borderline Times’ en Paul Verhaege in ‘Intimiteit’ de conclusie dat onze maatschappij letterlijk ziekmakend is en moet daar iets veranderen. Pijnlijk is wel zoals de Duitse filosoof Byung-Chul Han in; ‘Psychopolitiek, neoliberalisme en de nieuwe machtstechnieken’ beschrijft, dat de gaslight-tactiek zo is geperfectioneerd en door de bewustzijnsindustrie zo zijn geprogrammeerd dat we onszelf inmiddels disciplineren en is dit de angel die in het vlees prikt.

It kills me

Want het doel van de opgelegde druk tot zelfoptimalisering is niet de zorg voor het goede leven van individu of bevolking, maar voor het systeem. Zo zijn we onderworpen aan het waardeoordeel van de marktlogica die, als er een fout in ons sluipt, therapeutisch wordt behandeld of rücksichtslos uitsluit, alles om de efficiëntie en prestaties van het systeem te vergroten. Zo zegt Han: “De neoliberale psychopolitiek vernietigd met haar bewustzijnsindustrie de menselijke ziel, die alles behalve een positiviteitsmachine is. Het subject van het neoliberale regime gaat ten gronde aan de imperatief (bevel) van de zelfoptimalisering, namelijk aan de dwang steeds meer prestaties te leveren. Healing ontpopt zich als killing” (p.39). Hij stelt dat we leven in het tijdperk van uitbuiting en uitputting van de psyche en de dwingende stimulans alsmaar het beste uit jezelf te halen leidt tot onze ondergang (p.38), met depressie en burn-out als volksziektes die strijden om de eerste plaats en hij wijst het kapitalistische neoliberalisme aan als dat wat deze gaslight-tactiek perfectioneerde.

Willen we dus (over)leven en weer gezond worden moet de angel uit het vlees, we kunnen stoppen onszelf en de ander amechtig te beconcurreren en disciplineren op de instabiele markt van erkenning. Hoe? We doen een stap terug en gaan op zoek naar rijkere vormen van communicatie én het zwijgen. Beide richten zich namelijk tegen de neoliberale psychopolitiek die ons constant dwingt te communiceren en onszelf mede te delen (Big Data, Big Business) op de markt van erkenning en is de angel in het vlees. Big business profiteert maximaal als de snelheid van communicatie optimaal en dat is als gelijken op elkaar reageren. We kunnen dit vertragen door rijkere manieren van communicatie te zoeken of zwijgen en er ontstaat ruimte voor een speelveld waarop we verkennend kunnen bewegen (Han p.82v). Hij verzucht: “Wat een bevrijding nu eens niets te hoeven zeggen en te kunnen zwijgen, want alleen dan hebben we de mogelijkheid íets te creëren wat steeds zeldzamer is: iets wat het werkelijk waard is gezegd te worden” (Han p.83).

Idiot Savant

Hij pleit er daarom voor dat we als idiot savants toegang zoeken tot andere kennis, door ons te verheffen boven het horizontale van gelijken tegenover elkaar, van alleen geïnformeerd en in een netwerk opgenomen zijn. Naar op pad gaan als avonturiers die anders met elkaar verbonden zijn dan alleen met elkaar. Dit idiotisme opent een maagdelijke ruimte en is de afgelegen streek die denken nodig heeft als aanzet tot een heel ander spreken. Deze idiot savant leeft op afstand, in een verticale spanning die hem als antenne in staat stelt tot een hogere overeenstemming en hem ontvankelijk maakt voor gebeurtenissen, voor uitzendingen vanuit de toekomst (Han p84). Hij raad dus aan om los te breken van de verstikkende druk tot zelf optimalisatie en om vanuit een ongeïnformeerde houding (voorbij weten) de wereld tegemoet te treden.

Dit is geen makkelijke raad en ik ben niet naïef, het zal enorm veel moeite kosten om als deze idiot savant de wereld in te gaan en de strijd op de markt van erkenning los te laten. Toch zullen we het avontuur aan moeten als we de opmars van destructieve kudde olifanten willen stoppen als we, zoals zowel Dirk de Wachter en Paul Verhaeghe stellen, een gezonde maatschappij willen waarin we gezond kunnen samenleven.

2 juni 2019, Roelien Benjamins, Bureau AlterNarratief, Roeach Hakodesj narcisme

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s