Misbruik en de doofpot in de Rooms-katholieke kerk

vaticaan

In het weekend van 15 augustus 2018 berichten diverse media[i] dat de Rooms-katholieke kerk ook hier tot in de hoogste regionen de regels van het doofpot-instructieboekje hanteert zoals geschetst in het NRC mbt de gruwelijk misbruikzaak in Pennsylvania en vraag me verwonderd af wat hierachter zit en ben gaan zoeken naar een mogelijke verklaring.

Teflonkerk

Want hoe bizar en onbegrijpelijk is het dat een instituut dat zichzelf moreel hoogstaand acht, zich keer op keer in verlegenheid laat brengen als er wéér een zaak naar buiten komt. Waarom misdadigers afschermen en slachtoffers aan hun lot overlatend? Vooral ook omdat inmiddels wel duidelijk is dat dit geen individuele gevallen zijn van een paar rotte appels binnen eigen gelederen die een keer de fout ingaan. Het lijkt of er iets in de cultuur van de kerk iets zit dat ervoor zorgt dat deze kerk en ook andere zie Trouw 9 september jongsleden, er steeds weer voor kiezen weg te kijken, maar wat? Daarvoor moeten we het tweeledigheid karakter van de kerk onder de loep nemen. Namelijk het fysieke karakter wat we zien en het mystieke als de kerk van de Heilsleer, de teflon kerk waar alle vuiligheid van afglijdt als het eeuwigdurende onaantastbaar heilige. Voor seculieren is dit moeilijk te bevatten, toch denk ik dat als we dit moeten begrijpen om de doofpot te kunnen attaqueren.

Hoor het zegt niet wat het zegt:

Zo word in dezelfde NRC gerefereerd aan een interview bij Pauw & Witteman waar Bisschop Simonis in 2010 gevraagd naar de Nederlandse situatie ontkennend antwoord met de beladen woorden: “Wir haben es nicht gewusst’. Terwijl hij blijkbaar wel op de hoogte was en zelf in 2007 nog een dader ergens anders geïnstalleerd heeft. Het tweeledige karakter in ogenschouw nemend, geeft Simonis wel antwoord, maar snappen beide interviewers er weinig van. Toch als we luisteren met oren van de heilsleer komen we op het spoor van verantwoordelijkheid kunnen nemen in de wereld (fysiek) zonder het heilige (mysterie) te verloochenen.

Afstand kunnen nemen  

Simonis’ beladen woorden wijzen mij op de Nostra Aetate een verklaring die na de anti semitische nazi gruwel is opgesteld. De kerk nam daarmee haar verantwoording door afstand te nemen van haar eeuwenoude leerstelling tegenover de joden. Dat was alleen mogelijk omdat die leerstelling geen grond had in de heilige schrift, de bijbel. In het geval van de doofpot ligt dit  anders. Dat blijkt als de Nederlandse Rooms-katholieke kerk haar parochies oproept tot voorbede op hetzelfde moment dat het nieuws onze huiskamers binnenrolt, om: ‘pijn en schaamte om zetten in extra toeleg op preventie’, mij lijkt er wel meer nodig dan dat. Het is een understatement dat menig kerkleider hier niet adequaat tegen is opgetreden als de berichtgeving klopt[ii] dat de helft van de kerkleiders op de hoogte was, wat is dit?

Heilsleer, de categorie van de eeuwigheid

Voor een antwoord moeten we de kerk als mystiek lichaam van Christus verkennen zoals naar verwezen in de oproep: “de apostel Paulus schrijft wanneer het gaat om de Kerk als lichaam van Christus, dat alle ledematen te lijden hebben wanneer een lidmaat lijdt (1 Korintiërs 12, 26), alleen hoe ziet dat lichaam er dan uit?  

Een lichaam

1 Korintiërs 12:12-13 spreekt de grondlegger apostel Paulus, over de kerk als één lichaam: 12Het menselijke lichaam vormt met zijn vele ledematen een geheel; alle ledematen, hoe vele ook, maken tezamen een lichaam uit. Zo is het ook met de Christus. 13 Wij allen, (…) zijn immers in de kracht van een en dezelfde Geest door de doop een enkel lichaam geworden en allen werden wij gedrenkt met een Geest.

Wat volgt is een beschrijving van dat lichaam in 1 Korintiërs 12:14-26: 14 Een lichaam bestaat nu eenmaal niet uit een lid, maar uit vele leden. 15Veronderstel dat de voet zegt: “Omdat ik geen hand ben, behoor ik niet tot het lichaam,” behoort hij daarom niet tot het lichaam? 16 En veronderstel dat het oor zegt: “Omdat ik geen oog ben, behoor ik niet tot het lichaam,” behoort het daarom niet tot het lichaam? 17Als het hele lichaam oog was, waar bleef dan het gehoor? Als het helemaal gehoor was, waar bleef de reuk? 18In werkelijkheid echter heeft God de ledematen en organen elk afzonderlijk hun plaats in het lichaam aangewezen, zoals Hij het gewild heeft. 19Als zij alle samen een lid vormden, waar bleef dan het lichaam? 20In feite echter zijn er vele ledematen, maar slechts een lichaam. 21Het oog kan niet tot de hand zeggen: “Ik heb je niet nodig,” en evenmin het hoofd tot de voeten: “Ik heb je niet nodig.” 22Nog sterker, juist die delen van het lichaam die het zwakst schijnen te zijn, zijn onmisbaar. 23 En die wij beschouwen als minder eerbaar, omgeven wij met groter eer. Onze minder edele ledematen worden met groter kiesheid behandeld; 24de andere hebben dat niet nodig. God heeft het lichaam zo samengesteld, dat Hij aan het mindere meer eer gaf, 25 opdat er in het lichaam geen verdeeldheid zou zijn en de ledematen eendrachtig voor elkaar zouden zorgen. 26Wanneer een lid lijdt, delen alle ledematen in het lijden; wordt een lid geëerd, alle delen in de vreugde.”

Ergo heeft men exact gedaan wat geschreven staat en lijkt dit de grondslag van de gruwelijk pijnlijke doofpot. Zie ook de verwondering bij Pauw en Witteman over de schijnbare hardvochtigheid van de kerk tegenover de slachtoffers en Simonis omfloerse en omslachtige uitleg dat we het anders moeten zien. Onverlet blijft de vraag waarom slachtoffers wel in de steek zijn gelaten als deel van dat mystieke lichaam? Daarvoor moeten we verder lezen.

1 Korintiërs 12:27-30: “27Welnu, gij zijt het lichaam van Christus, en ieder van u is een lid van dit lichaam. Wel is het ene deel iets essentiëler voor dat lichaam dan de ander: 28Nu heeft God in de kerk allerlei mensen aangesteld, ten eerste apostelen, ten tweede profeten, ten derde leraars; voorts zijn er wonderkrachten, dan gaven van genezing, hulpbetoon, bestuur en velerlei taal. 29Zijn soms allen apostelen, allen profeten, allen leraars, allen wonderdoeners? 30Hebben allen gaven van genezing? Spreken allen in vervoering? Kunnen allen uitleg geven?”

De verklaring waarom de een wel en de ander geen bescherming geniet kan gelegen zijn in het feit dat deze zwakkere en oneerbare[iii] klerikalen iets essentiëler voor het lichaam lijken, dit omdat zij naast hun doop het 7de sacrament van de priesterwijding hebben ontvangen. Onbegrijpelijk? Voor ons als mensen die ín de wereld leven, ja. Voor het mystieke lichaam als representant van de Eeuwigheid niet. Zelfs als dat doofpotten enorm veel meer ellende en pijn veroorzaakt heeft de kerkleiding schijnbaar de schrift nageleefd.

Nu is de vraag of de maatschappelijke roep voor openheid, berechting van zaken en erkenning van het leed van slachtoffers tegen dovemans oren is gericht? Niet als we diezelfde schrift gebruiken om de kerk te dwingen de doofpot bij het grofvuil te zetten en we nog een klein stukje verder lezen waar de mogelijkheid ligt.

De Liefde staat voorop

1 Korintiërs, 13, met als titel, de liefde: “Al spreek ik de taal van mensen en engelen – als ik de liefde niet heb, ben ik een galmende bekken of een schelle cimbaal. Al heb ik de gave van de profetie, al ken ik alle geheimen en alle wetenschap, al heb ik het volmaakte geloof dat bergen zou kunnen verzetten – als ik de liefde niet heb, heb ik niets. (…) Zij verheugt zich niet in onrecht, maar vindt vreugde in de waarheid. Alles verdraagt zij, alles gelooft zij, alles hoopt zij, alles verduurt zij. De liefde vergaat nooit. De gave (…) zal verdwijnen, het spreken (…) verstommen, de kennis (…) zal ooit hebben afgedaan. Want ons kennen is stukwerk (…) wanneer het perfecte komt heeft ons stukwerk afgedaan. (…) Nu kijken wij in een spiegel, we zien raadselachtige dingen, maar straks zien we van aangezicht tot aangezicht (…) dan zal ik ten volle kennen zoals ikzelf gekend ben. Als dit vers afsluit met: Deze drie dingen blijven altijd bestaan: geloof, hoop en liefde; maar de liefde is het voornaamste, hopelijk kan de kerk dit ter harte nemen en zal ze de doofpot niet langer meer hanteren.

Onderstaand de toegevoegde reacties die het secretariaat van de kerk nadat ik ze het stuk heb toegestuurd voor wederhoor.

[i] NRC berichtte dit en andere kranten namen het bericht over onder vermelding van NRC. Dat is belangrijk, omdat het NRC sprak van betrokkenheid bij seksueel misbruik dossiers, terwijl andere media het overnamen als ‘bisschoppen wisten ervan’. Zie het bericht op https://www.rkkerk.nl/naar-aanleiding-van-berichtgeving-over-betrokkenheid-van-bisschoppen-bij-seksueel-misbruik/ Deze alinea: “Zoals uit het onderzoek van de commissie Deetman naar voren kwam, waar het gaat om betrokkenheid van bisschoppen bij misbruikdossiers, geldt dat, waar het ging om de wijze waarop bisschoppen met misbruikdossiers omgingen, in bepaalde gevallen in het verleden priesters een nieuwe benoeming konden krijgen, terwijl zij eerder misbruik hadden gepleegd. In bepaalde gevallen was het misbruik bekend, en moet worden geconstateerd dat er in die situaties onvoldoende zorgvuldig werd gehandeld door bisschoppen die deze priesters een nieuwe benoeming gaven. In bepaalde gevallen was het misbruik niet bekend bij de bisschop die de benoeming gaf en was er sprake van onvoldoende zorgvuldige informatie-uitwisseling tussen bisschoppen en hogere oversten.”

[ii] Idem i

[iii] In zijn boodschap voor de Werelddag van de Armen schrijft paus Franciscus nog over deze passage, dat juist de zwakkere delen extra zorg nodig hebben. Paulus schrijft: “Het oog kan niet tot de hand zeggen: ‘Ik heb je niet nodig,’ en evenmin het hoofd tot de voeten: ‘Ik heb je niet nodig. Nog sterker, juist die delen van het lichaam die het zwakst schijnen te zijn, zijn onmisbaar’ (1 Korintiërs 12, 21-22). En daarover zegt paus Franciscus: “De apostel Paulus maakt daar een belangrijk punt. Hij leert de gemeenschap iets over de geestelijke gaven, maar ook over de houding die er moet zijn ten aanzien van de zwakkere en meer behoeftige leden.”

20 september 2018

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s